Ehealth verslaving

Wat bedoelen we met ehealth verslaving?

Ehealth omvat alle digitale hulpmiddelen die onze gezondheid en welzijn ondersteunen. Denk aan fitnessapps, slaaptrackers, online therapieplatforms of zelfs gezondheidsforums. Ze zijn ontworpen om je leven beter te maken. Ze stimuleren gezonde gewoonten en bieden snelle hulp. Maar wat gebeurt er als het hulpmiddel een doel op zich wordt? Dan spreken we over een problematisch gebruik, of in ernstige gevallen, een digitale afhankelijkheid.

Het verschil tussen intensief gebruik en verslaving is subtiel, maar cruciaal. Iedereen gebruikt technologie. We zijn immers onderdeel van de moderne samenleving. Echter, bij een verslaving zie je dat het gebruik dwangmatig wordt. Het gaat ten koste van andere belangrijke levensgebieden. Jouw sociale contacten lijden eronder. Je werk of studie krijgt minder aandacht. De fysieke gezondheid begint er ook onder te lijden.

De mechanismen achter de schermtijd

Waarom blijven we zo graag ‘online’? De antwoorden liggen vaak diep in onze menselijke psychologie. Digitale platforms zijn slim ontworpen. Ze spelen in op onze behoefte aan beloning en sociale validatie. Elke notificatie, elke ‘like’, geeft een klein shotje dopamine. Dit is het ‘gelukshormoon’ in je brein. Je lichaam leert dit gevoel te associëren met het apparaat.

Dit creëert een vicieuze cirkel:

• Je voelt je eenzaam of verveeld.

• Je pakt je telefoon om dit gevoel te ontvluchten.

• Je ontvangt een beloning (een bericht, een nieuw item in een game).

• Je brein wil meer van dat gevoel.

• De drang om opnieuw te controleren neemt toe.

Deze cyclus is krachtig. Het is vergelijkbaar met andere gedragsverslavingen. Het gaat niet per se om de ehealth app zelf, maar om de emotionele leegte die je probeert te vullen met digitale prikkels. Het vermijden van negatieve gevoelens door tech is een veelvoorkomend patroon.

Wanneer wordt je ehealth gebruik problematisch?

Het is belangrijk om eerlijk naar je eigen gedrag te kijken. Hoeveel tijd besteed je écht aan die apps die je zogenaamd gezonder maken? Er zijn duidelijke signalen dat je grenzen overschrijdt.

VIDEO: GGZtotaal – ’E-health verlaagt de drempel van verslavingszorg’

Signalen van overmatig gebruik

Let op de volgende punten bij jezelf. Zie je jezelf hierin terug? Wees mild, maar eerlijk in je beoordeling:

• Verlies van controle: Je probeert minder tijd te besteden aan bepaalde apps, maar lukt dit keer op keer niet. Je start met een doel van vijf minuten en zit een uur later nog steeds te scrollen.

• Tolerantie: Je hebt steeds meer digitale prikkels nodig om hetzelfde bevredigende gevoel te ervaren. De simpele interacties voelen niet meer genoeg.

• Ontwenning: Als je je telefoon niet bij je hebt, of de wifi wegvalt, ervaar je rusteloosheid, angst of irritatie. Dit wordt ook wel digitale stress genoemd.

• Negatieve gevolgen: Je slaap lijdt eronder. Je vergeet afspraken. De relatie met je partner of vrienden verslechtert omdat je er niet meer volledig bij bent.

• Doorgaan ondanks problemen: Je weet dat het te veel is, maar je stopt niet. Je minimaliseert de impact op je dagelijks leven.

Als deze punten regelmatig op jou van toepassing zijn, is het tijd om actie te ondernemen. Het is een teken dat de technologie niet langer je dient, maar dat jij de technologie dient.

Verschil tussen informatie zoeken en dwangmatig checken

Ehealth is vaak gericht op zelfverbetering. Het zoeken naar informatie over voeding, beweging, of mentale gezondheid is gezond. Het helpt je bewuste keuzes te maken. Het risico ontstaat wanneer dit zoeken verandert in dwangmatig controleren.

Denk aan het verschil:

• Je zoekt gericht een recept op voor het avondeten.

• Je opent continu de app om te zien of er een update is, ook al heb je net gekeken.

Het eerste is doelgericht. Het tweede is gedreven door angst of gewoonte. Bij het laatste speelt de onrust door te weinig schermtijd een grote rol. Je bent bang iets te missen (Fear Of Missing Out of FOMO).

Stappen om een gezondere balans te vinden

Het goede nieuws is dat je de controle terug kunt pakken. Het vergt bewustzijn en oefening. Zie dit proces niet als een straf, maar als een investering in jouw welzijn. Je leert opnieuw grenzen stellen in de digitale wereld.

Must-reads

Ontdek meer over Ehealth verslaving door deze uitgekozen links.

• Hazardous Drug Exposures in Healthcare | Healthcare Workers | CDC

• NIOSH List of Hazardous Drugs in Healthcare Settings, 2024

Creëer digitale rustzones

Begin met het fysiek scheiden van jou en je apparaat. Je lichaam en geest hebben tijd nodig om te resetten. Dit helpt enorm bij het verminderen van de drang naar ongezonde schermtijd.

Probeer deze stappen:

• De slaapkamer is heilig: Leg je telefoon buiten de slaapkamer. Gebruik een ouderwetse wekker. De blauwe lichtstralen van schermen verstoren je melatonineproductie, wat essentieel is voor een goede nachtrust.

• Eetmomenten zijn contactmomenten: Geen telefoons aan tafel, of je nu alleen eet of met anderen. Richt je aandacht op je eten en de mensen om je heen.

• Digitale detox-uren: Plan vaste momenten op de dag waarop je bewust niet naar je scherm kijkt. Misschien het eerste uur na het opstaan, of de laatste twee uur voor het slapengaan.

Beheer je notificaties actief

Notificaties zijn de belangrijkste trigger voor afleiding. Ze onderbreken je focus en trekken je aandacht ongevraagd naar het apparaat. Neem de regie terug over wie en wat jou mag storen.

Wat je nu direct kunt doen:

• Zet alle onnodige pushmeldingen uit. Echt waar, de wereld vergaat niet als je tien minuten later hoort dat iemand een selfie heeft geplaatst.

• Gebruik de ‘Niet Storen’-functie vaker. Programmeer deze functie zodat deze automatisch op bepaalde tijden actief wordt.

• Evalueer per app: heeft deze app toestemming nodig om mij te onderbreken? Zo nee, schakel het uit.

Vervang de gewoonte

Als je merkt dat je naar je telefoon grijpt uit gewoonte, moet je die gewoonte vervangen door iets anders. Wat deed je vroeger graag? Wat geeft je rust of voldoening zonder scherm?

Experimenteer met alternatieven:

• Heb je de drang om te scrollen? Pak een boek of een tijdschrift.

• Voel je je verveeld? Ga een korte wandeling maken buiten. Frisse lucht doet wonderen.

• Heb je behoefte aan sociale connectie? Bel iemand op in plaats van te chatten. Een echte stem is vaak bevredigender dan getypte tekst.

Het gaat erom dat je je brein traint om andere beloningssystemen te activeren. Dit proces van gedragsverandering bij schermtijd kost tijd. Wees geduldig met jezelf. Kleine successen zijn er om gevierd te worden.

Veelgestelde vragen over ehealth verslaving

Je bent vast niet de enige die met deze vragen worstelt. Hieronder vind je antwoorden op enkele veelvoorkomende zorgen.

Is ehealth verslaving officieel erkend als een ziekte?

Hoewel het gedragspatroon veel overeenkomsten vertoont met erkende verslavingen, wordt het binnen de medische wereld vaak onder de noemer ‘problematisch internetgebruik’ of ‘gedragsverslaving’ geschaard. Er is nog discussie over de precieze diagnostische criteria.

Hoe lang duurt het voordat ik minder afhankelijk word van mijn telefoon?

Dit verschilt sterk per persoon en de ernst van het gebruik. Als je consistent werkt aan het stellen van grenzen, kun je binnen enkele weken al een merkbaar verschil ervaren in rust en focus. Duurzamere verandering kost vaak maanden van bewuste oefening.

Wat is het gevaar van het gebruik van fitnessapps als ik verslaafd raak?

Hoewel fitnessapps bedoeld zijn om je gezonder te maken, kan overmatig gebruik leiden tot orthorexia (een obsessie met gezond eten en sporten) of een ongezonde focus op cijfers en prestaties. De focus verschuift van welzijn naar prestatiedwang.