Wat is alcohol

Wat is alcohol chemisch gezien?

Als we het over alcohol hebben in de context van wat we drinken, dan bedoelen we meestal ethanol. Dit is de specifieke alcohol die in bier, wijn en sterke drank zit. Ethanol is een organische verbinding. Dat klinkt misschien ingewikkeld, maar het betekent simpelweg dat het een stof is die koolstofatomen bevat.

De chemische formule van ethanol is C₂H₅OH. Zie je die ‘OH’ aan het einde? Dat is de hydroxylgroep. Deze groep maakt ethanol tot wat het is. Het is deze specifieke structuur die ethanol zijn unieke eigenschappen geeft, zoals het feit dat het zowel met water als met vetten kan mengen. Dit verklaart waarom alcohol zo gemakkelijk door je lichaam wordt opgenomen en zich verspreidt.

De rol van fermentatie

Hoe komt die ethanol nu in die fles wijn of dat blik bier? Het antwoord ligt in een eeuwenoud proces: fermentatie, ook wel gisting genoemd. Dit is een natuurlijk proces. Je hebt suikers nodig, bijvoorbeeld uit druiven, granen of fruit.

Kleine organismen, voornamelijk gisten, komen in actie. Gisten eten die suikers. Als bijproduct van dit eetproces scheiden ze twee belangrijke dingen uit: kooldioxide (dat zijn de bubbels in je champagne!) en ethanol. Dit is hoe de basisdrank ontstaat. Hoe langer de gisten werken, hoe meer suiker wordt omgezet in alcohol.

• Wijn: Ontstaat door de fermentatie van druivensuiker.

• Bier: Ontstaat door de fermentatie van zetmeel uit granen, zoals gerst.

• Sterke drank: Ontstaat door distillatie na de fermentatie, waardoor het alcoholpercentage hoger wordt.

Hoe alcohol je lichaam beïnvloedt

Zodra je alcohol drinkt, gebeurt er van alles in je lichaam. Het is belangrijk te begrijpen hoe deze stof jouw systeem binnenkomt en wat het daar doet. Alcohol is een depressivum. Dit betekent dat het de activiteit van je centrale zenuwstelsel vertraagt. Het remt de communicatie tussen je hersencellen.

Opname en verwerking

Wanneer je die slok neemt, komt de ethanol in je maag en dunne darm terecht. Een deel wordt direct via de maagwand opgenomen in je bloedbaan. De rest gaat verder naar de dunne darm, waar de opname veel sneller gaat. Vandaar dat je soms snel iets voelt na het drinken van een drankje met een hoog alcoholpercentage, zoals wodka of jenever.

Je bloed transporteert de alcohol vervolgens door je hele lichaam, inclusief je hersenen. De lever speelt de hoofdrol bij de afbraak. De lever bevat enzymen die de ethanol omzetten in een minder schadelijke stof, aceetaldehyde, en daarna verder afbreken tot azijnzuur. Jouw lichaam kan maar een bepaalde hoeveelheid alcohol per uur verwerken. Als je sneller drinkt dan je lever kan bijhouden, stijgt je bloedalcoholconcentratie (BAK).

VIDEO: Hoe word je dronken van alcohol? – Judy Grisel

De effecten op je brein

De vertraging van je hersenactiviteit veroorzaakt de bekende effecten van alcohol. In het begin voel je je misschien losser of praat je makkelijker. Dit komt doordat alcohol eerst de delen van je hersenen beïnvloedt die remmingen regelen.

Naarmate de concentratie in je bloed stijgt, merk je andere veranderingen:

• Coördinatie vermindert.

• Je reactietijd wordt trager.

• Je beoordelingsvermogen wordt minder scherp.

• Later kunnen spraak en geheugen beïnvloed raken.

Dit is de reden waarom je na een paar glazen niet meer veilig achter het stuur stapt; voor meer diepgaande informatie over de feiten rondom alcoholverslaving is dit een waardevolle bron. Je lichaam functioneert simpelweg niet meer optimaal.

Verschil tussen dranken: percentages en soorten

Niet elk alcoholisch drankje is hetzelfde. Het belangrijkste verschil zit in het alcoholpercentage, oftewel het aantal milliliters pure ethanol per 100 milliliter drank. Voor een dieper inzicht in de complexiteit van deze problematiek kunt u deoorzaken en gevolgen van alcoholverslaving raadplegen.

We onderscheiden grofweg drie categorieën:

• Lage alcoholpercentages (bier en wijn): Bier bevat vaak tussen de 4% en 6% alcohol. Wijn varieert meestal tussen de 10% en 14%.

• Matig alcoholpercentage (mixdrankjes): Denk aan mixjes met frisdrank. Hierbij is het belangrijk te weten hoeveel pure sterke drank je toevoegt.

• Hoge alcoholpercentages (gedistilleerde dranken): Dranken als whisky, rum of jenever hebben vaak een alcoholpercentage van 35% of hoger. Dit zijn de dranken met de meeste pure ethanol per volume.

Hoewel de basisstof ethanol is, zorgen de congeners in de drank voor de smaakverschillen. Congeners zijn bijproducten van de fermentatie of rijping. Een donkere rum bevat meer congeners dan een heldere wodka. Deze stoffen kunnen ook de neveneffecten van een kater beïnvloeden.

Alcohol in de samenleving

Alcohol is meer dan alleen een scheikundige stof; het is een sociaal smeermiddel geworden. Je ziet het bij vieringen, bruiloften en het afsluiten van een zakelijke deal. Het gebruik van alcohol is een diepgewortelde traditie in veel culturen.

Aan de andere kant is het ook een stof die zorgvuldigheid vereist. Jouw persoonlijke relatie met alcohol is uniek. Sommige mensen genieten met mate, anderen ervaren er problemen mee. Het is essentieel om bewust te zijn van jouw eigen grenzen en de impact die alcoholgebruik en gezondheid op je leven hebben.

De discussie over verantwoorde consumptie en de risico’s van te veel alcohol is dan ook nooit ver weg. Het gaat om balans en het begrijpen van de kracht van die kleine C₂H₅OH-moleculen.

Veelgestelde vragen over alcohol

Essentiële links

Ontdek essentiële bronnen die we hebben verzameld over Wat is alcohol.

• Wat is alcohol? – AlcoholInfo

Wat is het verschil tussen ethanol en methanol?

Ethanol (de drinkbare alcohol) is de stof die ontstaat bij fermentatie. Methanol is een heel andere stof. Methanol is giftig en kan blindheid of zelfs de dood veroorzaken als je het drinkt. Het komt soms voor als verontreiniging in illegaal gestookte dranken.

Hoe snel breekt mijn lever alcohol af?

Gemiddeld breekt een gezonde lever ongeveer één standaardglas alcohol per uur af. Dit tempo is voor de meeste mensen redelijk constant. Factoren zoals je lichaamsgewicht, geslacht en of je gegeten hebt, beïnvloeden hoe snel de alcohol in je bloed komt, maar de afbraaksnelheid in de lever verandert nauwelijks.

Zorgt koffie ervoor dat ik sneller nuchter word na het drinken?

Nee, koffie helpt niet bij de afbraak van alcohol. De cafeïne kan je wel alerter maken, waardoor je je minder dronken voelt. Je bent dan wel alert, maar je bloedalcoholgehalte blijft hetzelfde. Je rijvaardigheid verbetert er niet door.

Wat is een ‘standaard glas’ alcohol?

Een standaard glas is een maateenheid die wordt gebruikt om het aantal eenheden pure alcohol in een drankje aan te geven. Dit komt neer op ongeveer 10 gram pure ethanol. Dit is bijvoorbeeld één glas bier van 25 cl (5%), één glas wijn van 10 cl (12%) of één borrelglas sterke drank van 2,5 cl (40%).